Zout, zand en drie dagen zever in het Vlaams, natuurwonderen in alle kleuren, voldoende pintjes en een pizza, wind, 40 uren bus en stillevens van cactussen, witte kerkjes, rotsformaties, ezels, uitgedroogde rivieren, brengen ons naar het energieke Tarija.

Arbol de Piedras

Zo droog de rit, zo nat de verwelkoming. Zondag worden we getrakteerd op gebraden kip of zwijn, plaatselijke wijn en enkele liters Boliviaans bier. Bergen, wijngaarden, een Boliviaanse Ourthe, livemuziek en veertien nieuwe gezichten maken het decor.

Is dit Bolivië of is het Zuid-Frankrijk? De straten en pleinen, de mensen en hun klederdracht, de parken en de inrichting van huizen, het eten en de wijn verkondigen het unieke samengaan van Andalusische, Argentijnse en Boliviaanse sferen.

‘Wij gaan op vakantie naar Salta, Noord-Argentinië, niet naar La Paz’, ‘we voelen ons veel meer Argentijn dan Boliviaan’, ‘we zijn heel anders dan de rest van Bolivië, we hebben meer Spaans bloed, we horen historisch gezien bij Argentinië’, ‘de mensen van het noorden zijn meer gesloten’, ‘jullie houden niet van de Yankees, wij houden niet van die van het noorden van ons eigen land’… enkele uitspraken die getuigen van een heel eigen mentaliteit waarmee de Tarijeanen zich afzetten van de rest van dit ‘armste land van Zuid-Amerika’.

Zoals altijd en overal, worden ook hier migranten uit armere oorden niet bepaald met open armen ontvangen. En ze komen in grote getale hierheen, van het noorden en het westen van het land, van de mijnwerkersregio’s Oruro en Potosí. Mijnen worden gesloten, beloofde nationalisaties blijven uit of brengen niet de verwachte veranderingen, werkloze families zoeken beter oorden op. Ouders drinken, kinderen verdringen en zoeken vluchtwegen. In Tarija wordt een school voor deze migrantenkinderen opgestart. Ontwikkelingshulp in eigen land, de vierde wereld in Tarija.

Werk te over is er niet voor deze inwijkelingen, integendeel. Mensen van de rurale gebieden rond Tarija zakken ook naar het centrum op zoek naar beter. Vele jongeren die het groene gras hier niet vinden, steken de grens over om in Argentinië hun geluk te beproeven, waar ze veelal aan lachwekkende loontjes worden tewerkgesteld.

Betoging van studenten uit rurale gemeenschappen in Tarija

‘Er zijn ook arme mensen in Tarija, maar toch zijn ze vrolijk. Wij zijn anders dan de mensen van noordelijker gebieden, we zijn opener, we dansen graag en we zingen’. Het anders zijn wordt in elk kennismakingsgesprek benadrukt. ‘Welkom in het paradijs van Bolivië, deze plaats is heel anders dan alles wat jullie al hebben gezien’.

De stad Tarija ligt in het departement Tarija, het gebied met een van de grootste gasvoorraden van Bolivië en daarmee een van de rijkste en meest gegeerde lappen grond. Samen met de departementen Santa Cruz, Benin en Pando strijdt Tarija voor autonomie. Op 4 mei vindt er in Santa Cruz een referendum plaats dat over de toekomst van de politieke situatie moet beslissen. De rechterbovenhoeken van ‘La Estrella’, de plaatselijke krant van Tarija, telt mee de dagen af. Op een tafeltje in een van de gemeentelijke kantoren liggen ze mooi opeengestapeld: ‘faltan 17 días para la autonomía’, faltan 16 días para la autonomía’, … . ‘Maar in Tarija zal het rustig blijven’, belooft Willy, de chauffeur van de gemeente ons, ‘hier houden we niet van vechten, in La Paz wel’.

La Paz

Redenen voor de eis om autonomie zijn onduidelijk en afhankelijk van de partijen die aan het woord zijn.  Vrees van de elite voor nationalisering van ‘hun’ natuurlijke rijkdommen? Ontevredenheid over de voorkeursbehandeling van de inheemse bevolking door Morales? Strijd voor een moderne staatsvorm waarbij wordt gedecentraliseerd? De eliteoppositie wil bovendien Sucre tot hoofdstad van Bolivië maken. Feit dat ook de media in handen zijn van enkele grote mannen aan rechterzijde, zorgt ervoor dat vele kleine vissen in hun overtuiging worden gesterkt om naar andere wateren te zwemmen. Want niet alleen bij de grote vissen is de ontevredenheid over de politiek van Evo Morales groot.

Op het onderwijsbeleid en het sociale beleid van de afgelopen twee jaar valt weinig aan te merken. De armste families krijgen een duwtje in de rug door een maandelijkse financiële steun van 26 dollar. Bondgenoot Cuba stuurde haar dokters uit om sinds 2006 ongeveer 100.000 mensen een gratis oogonderzoek te geven. De Cubaanse ‘ja, ik kan lezen’-campagne verminderde het aantal ongeletterden in Bolivië reeds met 600.000. De zogenaamde Juancito Pinto die een motiverende premie geeft aan schoolgaande kinderen. De zogenaamde Renta Dignidad die 60-plussers een maandelijkse som betaalt.

Critici als Franklin Pareja, hoofddocent Politieke Wetenschappen aan Universidad Mayor de San Andres, argumenteren dat deze politiek meer gebaseerd is op het geven van bonussen en premies dan op ontwikkeling van een productief sociaal ontwikkelingsbeleid. Bolivië ontbreekt het aan een productieve basis om uit de economische impasse te geraken. Terwijl het Boliviaanse Arbeiders Centrum (COB) aan linkerzijde aankondigde een nieuwe organisatie te zullen oprichten aangezien MAS (Beweging naar het Socialisme), de regeringspartij, geen echte stappen onderneemt om het neoliberalisme te verslaan, vecht extreem-rechts gewapenderhand tegen de nieuwe grondwet. Ondanks protest van linker- en rechterzijde blijft Morales de steun behouden van boerenorganisaties en van de inheemse bevolking (Webber, januari 2008).

Net als Bolivië is de berichtgeving over de politieke situatie sterk gepolariseerd. Van beide zijden van de politieke arena komen lof en kritiek. Lof over sociale programma’s, kritiek op nationaliseringen: omdat ze worden gepland of omdat ze maar in beperkte mate worden doorgevoerd. De multinationals blijven de macht behouden en altijd dezelfde zakken worden gevuld. In El Alto, de steeds groeiende arbeiderswijk van La Paz, heeft 57% van de bevolking minder dan 2 dollar per dag.

De autonomie van de rijke Media Luna, zoals de vier opstandige departementen worden genoemd, zal ervoor zorgen dat het deel van de inkomsten op natuurlijke rijkdommen dat naar armere gebieden stroomt, nog kleiner wordt. ‘Maar’, zegt de Willy, chauffeur bij de gemeente van Tarija, ‘veel verschil zal dat niet uitmaken hoor. Gewoon een béétje minder’.

Volgens de Alto en Poupeau, politiek analisten in la Paz, staan Morales en zijn MAS voor een moeilijk dilemma. Hoe meer de rurale wereld bevoordeeld wordt, hoe meer MAS vervreemd van de urbane bevolking, die aangetrokken blijft door een anti-inheemse retoriek van regionale elites. De regering geeft de voorkeur aan etnische verscheidenheid in plaats van klassenongelijkheden aan te pakken en een remedie te zoeken voor de schadelijke effecten van het kapitalisme.

Dit gezegd zijnde …

JOPAC schrijft geen politiek verhaal, JOPAC is geen pion op het politieke veld. Wij doen rustig maar zeker verder, met alle jongeren die op onze weg komen, van stad en platteland, inheems en mesties, bruin en zwart, arm en rijk, autochtoon en migrant. Tarija kan dan tot de rijkste regio’s behoren, er zijn altijd grote vissen in grote aquaria en kleine vissen in een vuile rivier.

Tarija ontvangt ons met open armen, wij springen er graag in. Vandaag werden we om 8h ontvangen door Canal 27, de lokale tv-zender om JOPAC even uit de doeken te doen. Nervositeit verdween al snel toen we in de hemelsblauwe zetels zakten.