Oña, 3 maart 19h. De noodtoestand wordt afgeroepen. Vrouwen en kinderen proberen wanhopig met borstels en spades het water uit hun huizen te houden. Mannen voeren alles aan wat enige gelijkenis met een zandzakje vertoont. De lichten in enkele huizen zijn toevalstreffers in een inktzwart tapijt.

Een plotse duisternis valt over een lichte laatste vergadering van de dag. Van op het balkon van het gemeentehuis in dit anders zo stille Andesdorpje, vangt het oog van onze camera de uit het niets verschijnende helpende handen die de stromen water trachten te beheersen. De straten rond het centrale parkje staan blank. ‘Ik woon hier al tien jaar en nog nooit is het zo erg geweest’, zegt Edison, vrijwilliger bij de plaatselijke brandweer.

Ecuador wordt sinds enkele weken geteisterd door de ergste overstromingen in jaren. De gevolgen voor dit evenaarsland zijn rampzalig. Overvloedige regenval veroorzaakt hevige erosie. Rotsblokken verwoesten de weinige verbindingswegen. Mislukte rijstoogsten zijn een ramp voor de inwoners van Ecuador. Hier eet men rijst zoals men in België brood en patatten eet: twee maal per dag.

Oña, 6 maart nu, de toestand is ietwat gestabiliseerd. Onze plannen zijn twee dagen letterlijk in het water gevallen. Spoedvergaderingen, geregel aan alle kanten om Oña centrum droog te leggen. Wij volgden het water stroomopwaarts in de overtuiging in hoger gelegen gebied de oorsprong van de miserie voor Oña te vinden. Een mooie wandeling maar wijzer worden we niet. Het water blijkt van overal en nergens te komen. Twee uur later liggen de straten in het centrum droger en vijf centimeter hoger.

Na een dagje wachten, brengt de politie, onze vriend, ons en Olga Ochoa, viceburgemeester, naar Susudel via een weg vol-door-de-nevel-onzichtbare-rotsblokken, waar we – na enkele glaasjes Rompopo, een boterham en een theetje – in een zalig zacht bed in een van de kamers van Olga’s ranch kruipen. Mevrouw Ochoa bewoont samen met twee broers het gebied van wat vroeger de haciënda van hun grootvader was. Nu wil ze deze immense lap grond tot toeristische trekpleister en relaxatie-oord maken. ’s Morgensvroeg krijgen we de rol van toeristisch proefkonijn opgelegd. Gekleed in poncho en met hoed, persen we vijf liter melk uit de uiers van drie koeien met kalf.

Met goeie punten als toerist, kunnen we ons project verder zetten. Bezoek in het ‘Collegio Mixto’ in Susudel, waar 24 leerlingen tussen 10 en 15 jaar met ons hun bezigheden, dromen en bezorgdheden delen, hierin iets te veel geleid door uitgesproken visies van enkele aanwezige leerkrachten. Na school helpen deze jongeren hun ouders op het veld of bij het verzorgen van de dieren. Het maken van huiswerk wordt gevolgd door hulp in het huishouden of enkele uren televisie. Op zondag komen enkele van deze jongeren samen op het sportveldje aan de school. De meerderheid van de jongeren in dit gebied staakt het schoolgaan op vijftienjarige leeftijd. Enkelingen studeren verder in Oña, Zaraguro of Cuenca. Volgens cijfers van Vredeseilanden gaan 750.000 kinderen en jongeren in Ecuador niet naar school terwijl 9 op 10 jongeren op het platteland geen secundair onderwijs volgt.

De nieuwe economische politiek van president Correa kan tot nog toe niet verhinderen dat nog steeds 51% van de bevolking het moet stellen met minder dan 2,7 dollar per dag. De ongelijkheid in dit evenaarsland is groot. 20% van de armste laag van de bevolking moet het stellen met 3% van het inkomen, terwijl 20% van de rijkste groep 50% van het inkomen heeft. De economische groei van 4% heeft maar weinig invloed gehad op de tewerkstelling. Bijna de helft van de economisch actieve bevolking is werkloos. Deze hoge werkloosheidsgraad heeft de migratie sterk aangewakkerd. Van een derde van de leerlingen in dit college in Susudel woont een van de ouders, meestal de vader, in de Verenigde Staten of in Spanje, op zoek naar een vruchtbaarder manier om brood op de plank te brengen. De ‘remesas’, het geld dat uitwijkelingen opsturen naar hun familie, vormen een van de grootste inkomensbronnen van het land.

De jongeren van de nieuwe Consejo Juvenil del Canton Oña identificeren migratie van de ouders als oorzaak voor problemen als drug- en alcoholverslaving. Naast gebrek aan recreatiemogelijkheden, vormt werkloosheid bovendien de grootste oorzaak voor migratie van de jongeren zelf. Zowel om verder te studeren als om werk te vinden, is het moeilijk tot onmogelijk om in het kanton Oña te blijven. In de gemeenschappen zijn noch colleges, noch werkgelegenheid en bijgevolg maar weinig jongeren.

Samen met allesdoener Jorge Pindo van het gemeentehuis, bezoeken we de gemeenschappen rond Susudel om de vertegenwoordigers van de jongeren een uitnodiging te overhandigen voor het kamp dat dit weekend wordt georganiseerd. Een moeilijke missie, zo blijkt. De gezochte personen zijn of in Cuenca, of aan het werk op het platteland. De brieven worden aan tussenpersonen overhandigd. We vragen ons af hoeveel jongeren van deze gemeenschappen zullen opdagen dit weekend. Bergen, maïsvelden, groene valleien, aardewegen, boeren op het veld, de eerste zon op ons gezicht. Esteban, een jonge kerel uit de gemeenschap Zhila, die nu in opdracht van de gemeente meewerkt aan een onderzoek over de waterkwaliteit, is onze zeer welbespraakte gids.

Het leven lijkt even stil te staan bij ons bezoek aan Sanglia, de meest verafgelegen gemeenschap in het kanton. Hier komen geen bussen langs, hier zijn geen restaurantjes. De weg ernaartoe doet pijn aan onze billen. Toch verkiezen we nog steeds de harde laadbak boven de zachte zetels binnen. Tegen een adembenemend decor praten we met Isabelle, een jongedame van twintig die twee dochtertjes aan haar broek heeft hangen, eentje van drie jaar en eentje van zes maanden. Haar man, die 24 Ecuatoriaanse lentes telt, werkt in de bloemenkwekerij iets verderop. Sinds ze op haar twaalfde het schoolgaan staakte, werkt ze op het land. Als antwoord op de vraag wat haar droom is, volgt een onwennig lachje en een lange stilte. Niet alleen het gebrek aan transport ligt als een dikke en harde rotsblok op een mogelijke weg uit deze vallei. Wij noemen dit plekje paradijselijk. Isabelle heeft er andere woorden voor.

Feit dat ook Isabelle de nood aan organisatie en vereniging van jongeren benadrukt, vormt voor ons een extra duwtje in de rug. Nu nog afwachten hoeveel jongeren van de afgelegen gemeenschappen komen opdagen dit weekend. Het kamp dat we samen met het Departement van Cultuur organiseren, moet een ontmoetingsplaats worden voor alle jongeren van het kanton Oña, niet alleen voor de jeugd van het centrum. Op het programma staan een wandeling, een ‘pampa mesa’ (foto’s nadien zullen duidelijkheid brengen), groepsdynamica, een vrij podium, een kampvuur, spelnamiddag en voorstelling van de Consejo Juvenil.

Hopelijk werpt onze oproep op de lokale radio ‘Radio Panamericana’ deze middag vruchten af … .

Hoogtijd nu om groenten te zoeken en om de mesthoop in ons kamer op te ruimen zodat we Sofie kunnen ontvangen. Al van gisterenavond is zij onderweg vanuit Quito om het verre Oña te verkennen en ons als echte chiromadam bij te staan op het kamp.

En op dit eigenste moment, praat Rob met een journalist van de Universo, een krant van Cuenca, die ons opbelde om wat reclame te maken voor het kamp. Ondertussen hebben we ook het artikel kunnen bemachtigen dat op 16 februari verscheen in El Tiempo. Tijdens onze vergadering met Acordes overviel een journaliste ons met enkele vragen en een fototoestel.